İki ortaktan birisi hissesini ve müessesinin isim hakkını birlikte satması caiz midir?

SORU: İki ortaktan birisi hissesini ve müessesinin isim hakkını birlikte satması caiz midir?

CEVAP: Dinimizde bir şeyin mal olabilmesi için, tabiatın meyl ettiği ve ihtiyaç vakti için biriktirilmesi mümkün olan şeye denir.

Maliyet, bütün insanların veya bazılarının mal olarak kabul etmesiyle olur.

Tekavvüm, maliyetle ve şe’an kendisiyle faydanılması mübah sayılmakla sabit olur.

Satılan malın mütekavvim olması gerekir. Şarap bir mal olsa da, mütekavvim değildir.

Hanefi mezhebinde bir şeyin mal olması için aranılan şart, madde ve hissedilen bir cisim olmasıdır. Menfaatler ve haklar mal sayılmamaktadır.

Diğer üç mezhebe göre ise, ekonomik değeri olan her şey ve menfaat mal sayılmaktadır.

Bir müessesenin isim veya patent hakları, o müessesenin yaptığı işin kalite ve diğer denk ürünlere göre daha iyi olması olduğundan alıcıya müştemilatının dışında ayrı bir menfaat kazandıracaktır, bunlarda gözle görülemeyen şeydir.

Kiraya verme gibi menfaatler hanefilerce, milkin(mülk edinme) menfaatidir ki bu nedenle kiraya verme câizdir.

Hanefiler bu gibi şeyleri mal saymadığından dolayı satılmasını da câiz görmemişlerdir.

Diğer üç mezhep bunların satışını câiz görmüşlerdir.

Peki Hanefi olan ne yapmalı: Ya diğer mezhepleri taklid edecek veya müessese satılırken ya içindekileri de katacak veya kıymetini ona göre söyleyecektir. Çünkü müessese misli mal olmayıp kıyemî mallardandır. Nasıl ki işlemeli sanatlı bir evin değeri, diğer normal evlerden, değeri bir olmadığı gibi.

Eğer sadece isim hakkını satacaksa, diğer mezheplerden birini taklid etmesi gerekir.

KAYNAKLAR

المراد بالمال ما يميل اليه الطبع و يمكن ادخاره لوقت الحاجة

ابن عابدين 7\10

حصر الحنفية معنى المال في الأشياء او الأعيان المادية اى التي لها مادة جرم محسوس. و أما المنافع و الحقوق فليست أموالا عندهم و انما هي ملك لا مال. و غير الحنفية اعتبروها أموالا الفقه الإسلام و أدلته 4\42