Soru
Bazı kimseler namaz tesbihatını kalpten, dil ve dudak oynamadan yapıyorlar. Bunların bu şekilde tesbihatları câiz midir?
Cevap
Hanefi mezhebinde, iki türlü okuma vardır. Cehri okuma ve gizli okuma.
Cehrî okumanın en aşağısı, yanındakinin duyacağı bir sesle okumak.
Gizli okumanın da en aşağısı, okuduğunu kendisi duyacak sesle okumaktır.
Âlimler gizli okumamayı iki türlü tarif etmişlerdir.
Âlimlerin çoğunluğuna göre, gizli okuyuşta, namazda kıraatın olsun, diğer câiz olası için, okuduğunu kendisi duyması gerekir.
İmam Hindüvâni’ye göre, gizli okuyuşta, namazda kıraatın câiz olası için, okuduğunu kendisi ve yakınındakinin(lazım olanı açıklamak için, âdet olarak bu kelime getirilmiştir, İbn-i Âbidin) duyması gerekir. Bu durum sadece namaza mahsus değil, konuşmayla alakalı bir çok yerde şarttır. Mesela zikirlerde, kurban keserken besmele çekmede, namaza girerken iftitah tekbiri almada, namazda gizli okunan kıraatte, taşehhüdde, tilavet secdesinin vacip olmasında, talakda, yeminde, nezirde, islama girmede, iman etmede ve namaz dışında Kur’an okumada kendisi duyacak kadar sesle okuması şarttır.
Hatta bir kimse, hanımını boşamayı kalpten geçirerek dilini hareket ettirir, kendisi işitebilecek bir şekilde telaffuz etmezse, hanımını boşamış olmaz.
İmam Kerhî’ye göre ise, kendisinin işitecek kadar ses çıkarmasa dahi sadece dili ve dudağının hareketiyle harfi doğru çıkarmakla, gizli okuma gerçekleşmiş olur.
Hanefilerde bu iki görüş, gizli okumanın tarifi olmakla birlikte, dikkat edilirse, zikirlerde, namaz tesbihatına varıncaya kadar, âlimleri çoğunluğuna göre, kendin işitecek miktar sesle, İmam Kerhî’ye göre ise, kendisi duymasa dahi harfleri doğru olarak çıkarmasıyla gerçekleşir.
Hanefilerde iki görüşte sahih kabul edilmiş olmasına rağmen, en sahih ve en tercih edilen görüş ise, âlimlerin çoğunluğunun itimat ettiği, İmam Hindivâni’nin görüşüdür.
Buna göre Hanefilerde kalpten tesbih eden bir kimsenin, her iki görüşe göre de, tesbihat yapmış olması için yeterli değildir. Sanki bu kimse, tesbihat yapmamış duruma düşmektedir.
Yukarıda anlatılan hükümler, fıkhi ölçüleri kapsamaktadır.
Cehrî okumanın en aşağısı, yanındakinin duyacağı bir sesle okumak.
Gizli okumanın da en aşağısı, okuduğunu kendisi duyacak sesle okumaktır.
Âlimler gizli okumamayı iki türlü tarif etmişlerdir.
Âlimlerin çoğunluğuna göre, gizli okuyuşta, namazda kıraatın olsun, diğer câiz olası için, okuduğunu kendisi duyması gerekir.
İmam Hindüvâni’ye göre, gizli okuyuşta, namazda kıraatın câiz olası için, okuduğunu kendisi ve yakınındakinin(lazım olanı açıklamak için, âdet olarak bu kelime getirilmiştir, İbn-i Âbidin) duyması gerekir. Bu durum sadece namaza mahsus değil, konuşmayla alakalı bir çok yerde şarttır. Mesela zikirlerde, kurban keserken besmele çekmede, namaza girerken iftitah tekbiri almada, namazda gizli okunan kıraatte, taşehhüdde, tilavet secdesinin vacip olmasında, talakda, yeminde, nezirde, islama girmede, iman etmede ve namaz dışında Kur’an okumada kendisi duyacak kadar sesle okuması şarttır.
Hatta bir kimse, hanımını boşamayı kalpten geçirerek dilini hareket ettirir, kendisi işitebilecek bir şekilde telaffuz etmezse, hanımını boşamış olmaz.
İmam Kerhî’ye göre ise, kendisinin işitecek kadar ses çıkarmasa dahi sadece dili ve dudağının hareketiyle harfi doğru çıkarmakla, gizli okuma gerçekleşmiş olur.
Hanefilerde bu iki görüş, gizli okumanın tarifi olmakla birlikte, dikkat edilirse, zikirlerde, namaz tesbihatına varıncaya kadar, âlimleri çoğunluğuna göre, kendin işitecek miktar sesle, İmam Kerhî’ye göre ise, kendisi duymasa dahi harfleri doğru olarak çıkarmasıyla gerçekleşir.
Hanefilerde iki görüşte sahih kabul edilmiş olmasına rağmen, en sahih ve en tercih edilen görüş ise, âlimlerin çoğunluğunun itimat ettiği, İmam Hindivâni’nin görüşüdür.
Buna göre Hanefilerde kalpten tesbih eden bir kimsenin, her iki görüşe göre de, tesbihat yapmış olması için yeterli değildir. Sanki bu kimse, tesbihat yapmamış duruma düşmektedir.
Yukarıda anlatılan hükümler, fıkhi ölçüleri kapsamaktadır.
Kaynaklar
وأكثر المشايخ على أن الصحيح أن الجهر حقيقته أن يسمع غيره والمخافتة أن يسمع نفسه وقال الهندواني لا تجزئه ما لم تسمع أذناه ومن بقربه بالسماع شرط فيما يتعلق بالنطق باللسان التحريمة والقراءة السرية والتشهد والأذكار والتسمية على الذبيحة ووجوب سجود التلاوة والعتاق والطلاق والاستثناء واليمين والنذر والإسلام والإيمان حتى لو أجرى الطلاق على قلبه وحرك لسانه من غير تلفظ يسمع لا يقع وإن صحح الحروف وقال الكرخي القراءة تصحيح الحروف وإن لم يكن صوت بحيث يسمع والصحيح خلافه قاله المحقق الكمال ابن الهمام رحمه الله تعالى: اعلم أن القراءة وإن كانت فعل اللسان لكن فعله الذي هو كلام والكلام بالحروف
كتاب حاشية الطحطاوي على مراقي الفلاح شرح نور الإيضاح
219
.....و ذكر ان كلا من قولي الهندواني و الكرخي مصححان و ان ما قاله الهندواني اصح و ارجح لاعتماد اكثر علمائنا عليه
ابن عابدين 2\253
كتاب حاشية الطحطاوي على مراقي الفلاح شرح نور الإيضاح
219
.....و ذكر ان كلا من قولي الهندواني و الكرخي مصححان و ان ما قاله الهندواني اصح و ارجح لاعتماد اكثر علمائنا عليه
ابن عابدين 2\253