Tertip sahibi kimse, ne demektir?

Geçmiş namazların çok olması, tertibi düşürür. Bunun sınırı da, sahih olan görüşe göre, altıncı vaktin çıkmasıyla, altı vakit namazı kazaya bırakmayan, İmam Muhammed’e göre de, altıncı vaktin girmesiyle, İmam-ı Âzam’a göre de, bir vakit namazın kazasını, altı vakte bırakmayan kimsedir.
İmameynin görüşü, Zâhirü’r Rivâye olduğu açıklanmıştır. Kâfî adlı kitapta sahih olduğu bildirilmektedir.
Kazaya kalan namazlarda, iki kısma ayrılır;
1-Eski olan kaza namazları, mesela bir kimse, önceden bir ay namazını kazaya bırakmış, sonra vakit namazlarını kılmaya başlamış, bu kimse, tertip sahibi olmaktan çıkar. Hatta kazaya kalan bu namazlar, farklı günlere aitte olsa, hüküm değişmez. Mesela bir ay içerisinde, bir gün sabah namazını, ikinci gün, sabah ve yatsı namazlarını, üçüncü gün, ikindi ve akşam namazlarını, ve buna benzer, altı vakitten fazla namazı kazaya bırakmış olması gibi.
Mutemed olan da, bu görüştür. Bazı âlimler, fetvanın bu görüş olduğunu bildirmişlerdir.
2-Yeni oluşan kaza namazları, mesela bir kimse, bu yaşına kadar namazlarını kılmış, fakat bir veya iki vakti kılmamış, bu kimse, tertip sahibi olmaktan çıkmaz, ancak kılmadığı o iki vakit namazı kaza etmedikçe de, kıldığı vakit namazları, fasit olur. Çünkü geçirdiği namazların adedi altıya ulaşmamıştır. Fe
Âlimlerden bazıları, eski kaza namazlarına itibar etmeyip, yeni oluşan kaza namazlarının, altı vakit olmadığı takdirde, bir kimse tertip sahibi olacağını bildirmişlerdir. Bazı âlimler fetvanın, bu görüş üzerine olduğu bildirilmiştir.
Buna göre, mesela bir kimse, yıllarca (Allah(cc)’ya sığınırız) namaz kılmasa, sonra da namazına başlasa ve devam etse, bu kimse tertip sahibidir. Yine bu kimse, eğer yeni bir namaz vaktini geçirirse, o vakit namazını kılmadıkça, kıldığı namaz vakti câiz değildir.
Yukarıda geçen iki tane “fetvâ bu görüş üzerinedir” ibaresine göre, hangi görüşü almak gerekir?
Bu konuda evlâ olan, metinlerdeki görüşle amel etmektir. Oda ilk
görüştür.
Peki eskiden kalan namazlarını bir kimse, hepsini kaza etse, tertip sahibi olur mu?
Kahüstâni’nin ifadesine göre, bir kimse, geçmişte kılamadığı namazların hepsini kaza ettiğinde, bütün âlimlere göre, tertip sahibi olur. Bazısını kaza edip, bazılarını kaza etmese, yine tertip sahibi olmaz.
Hatta bir kimse, geçmiş namazların çoğunu kaza etse de, bir vakti kaza etmese, bu kimse tertip sahibi olmaktan çıkmaz. Azalttığında tertip sahibi olur diyen âlimler de vardır.(Bu altı vakitten aza indirmesi gibi)
Bir kimse, eğer geçmiş namazları çoksa, bunları bir an evvel kazasını yapmalı, gayret göstermeli ve tertip sahibi olmaya özen göstermelidir.
Bir kimseyi tertip sahibi olmaktan çıkaran sebebleri ise, soru cevap şeklinde gelecektir. İnşâallah.