Soru
Bir malı gasp eden kimse, bu malı helak ettiğinde, kıymetini hangi vakte göre, sahibine öder?
Cevap
Görüntülenme:2
Bir malı bilerek gasp eden kimse, günahkar olur.
Eğer bilmeyerek, mesela kendi malı zannederek alsa veya bir mal satın alsa ve sonrada başkasının olduğu ortaya çıkarsa, malı sahibine vermede borçlu olur. Malın aynısını sahibine vermesi vacip olur.
Eğer malın aynısını vermekten acizse, şöyle ki, kendi fiiliyle veya başkasının fiiliyle mal helak olmuşsa, eğer mal misli, yani ölçülen ve tartılan şeylerden ise, aynısını vermesi gerekir.
Eğer bu mal çarşıda satılması biten bir mal olup gücü yetmezse, İmam Âzam’a göre da’va zamanındaki kıymetini, İmam Ebu Yusuf’a göre, gasp ettiği gündeki kıymetini ve İmam Muhammed’e göre ise, çarşıda emsalinin tükendiği zamanki kıymetini öder.
Âlimlerin çoğunluğu, İmam Muhammed’in görüşüyle fetvâ vermişler, bir kısmı da, İmam Ebu Yusuf’un görüşüyle fetvâ vermişlerdir.
Eğer bilmeyerek, mesela kendi malı zannederek alsa veya bir mal satın alsa ve sonrada başkasının olduğu ortaya çıkarsa, malı sahibine vermede borçlu olur. Malın aynısını sahibine vermesi vacip olur.
Eğer malın aynısını vermekten acizse, şöyle ki, kendi fiiliyle veya başkasının fiiliyle mal helak olmuşsa, eğer mal misli, yani ölçülen ve tartılan şeylerden ise, aynısını vermesi gerekir.
Eğer bu mal çarşıda satılması biten bir mal olup gücü yetmezse, İmam Âzam’a göre da’va zamanındaki kıymetini, İmam Ebu Yusuf’a göre, gasp ettiği gündeki kıymetini ve İmam Muhammed’e göre ise, çarşıda emsalinin tükendiği zamanki kıymetini öder.
Âlimlerin çoğunluğu, İmam Muhammed’in görüşüyle fetvâ vermişler, bir kısmı da, İmam Ebu Yusuf’un görüşüyle fetvâ vermişlerdir.
Kaynaklar
وَأَمَّا حُكْمُهُ فَالْإِثْمُ وَالْمَغْرَمُ عِنْدَ الْعِلْمِ وَإِنْ كَانَ بِدُونِ الْعِلْمِ بِأَنْ ظَنَّ أَنَّ الْمَأْخُوذَ مَالُهُ أَوْ اشْتَرَى عَيْنًا ثُمَّ ظَهَرَ اسْتِحْقَاقُهُ فَالْمَغْرَمُ وَيَجِبُ عَلَى الْغَاصِبِ رَدُّ عَيْنِهِ عَلَى الْمَالِكِ وَإِنْ عَجَزَ عَنْ رَدِّ عَيْنِهِ بِهَلَاكِهِ فِي يَدِهِ بِفِعْلِهِ أَوْ بِغَيْرِ فِعْلِهِ فَعَلَيْهِ مِثْلُهُ إنْ كَانَ مِثْلِيًّا كَالْمَكِيلِ وَالْمَوْزُونِ فَإِنْ لَمْ يَقْدِرْ عَلَى مِثْلِهِ بِالِانْقِطَاعِ عَنْ أَيْدِي النَّاسِ فَعَلَيْهِ قِيمَتُهُ يَوْمَ الْخُصُومَةِ عِنْدَ أَبِي حَنِيفَةَ - رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى - وَقَالَ أَبُو يُوسُفَ - رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى -: يَوْمَ الْغَصْبِ وَقَالَ مُحَمَّدٌ - رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى -: يَوْمَ الِانْقِطَاعِ كَذَا فِي الْكَافِي
وَحَدُّ الِانْقِطَاعِ أَنْ لَا يُوجَدَ فِي السُّوقِ الَّذِي يُبَاعُ فِيهِ وَإِنْ كَانَ يُوجَدُ فِي الْبُيُوتِ كَذَا فِي التَّبْيِينِ وَكَثِيرٌ مِنْ الْمَشَايِخِ كَانُوا يُفْتُونَ بِقَوْلِ مُحَمَّدٍ - رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى - وَبِهِ كَانَ يُفْتِي الصَّدْرُ الْكَبِيرُ بُرْهَانُ الْأَئِمَّةِ وَالصَّدْرُ الشَّهِيدُ حُسَامُ الدِّينِ وَبَعْضُ مَشَايِخِنَا أَفْتَوْا بِقَوْلِ أَبِي يُوسُفَ - رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى - كَذَا فِي الْكِفَايَةِ فِي آخِرِ كِتَابِ الصَّرْفِ
الشاملة الهندية 5\119
وَحَدُّ الِانْقِطَاعِ أَنْ لَا يُوجَدَ فِي السُّوقِ الَّذِي يُبَاعُ فِيهِ وَإِنْ كَانَ يُوجَدُ فِي الْبُيُوتِ كَذَا فِي التَّبْيِينِ وَكَثِيرٌ مِنْ الْمَشَايِخِ كَانُوا يُفْتُونَ بِقَوْلِ مُحَمَّدٍ - رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى - وَبِهِ كَانَ يُفْتِي الصَّدْرُ الْكَبِيرُ بُرْهَانُ الْأَئِمَّةِ وَالصَّدْرُ الشَّهِيدُ حُسَامُ الدِّينِ وَبَعْضُ مَشَايِخِنَا أَفْتَوْا بِقَوْلِ أَبِي يُوسُفَ - رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى - كَذَا فِي الْكِفَايَةِ فِي آخِرِ كِتَابِ الصَّرْفِ
الشاملة الهندية 5\119