Yazları bağ evinde, şehire 8-9 km uzaklıkta bir yerde, oturuyorum. Hopörle okunan ezanı işitiyorum. Cuma namazı bana farz olur mu?

Bir kimsenin oturduğu yer ile şehir arasında, ekin tarlaları ve hayvan otlakları gibi aralık bulunsa, ezan seslerini duysa dahi, buralarda ikamet eden kimselere, Cuma namazı farz olmaz.
Bir ok atımlık mesafe, bir mil ve birkaç mil, bir şey değildir. Yani bunlara bakılarak hüküm verilmemiştir. Bunların bir önemi de yoktur.
Bu görüşü Fâkih Ebû Ca’fer, İmam Âzam ve İmam Ebu Yusuf’tan rivayet etmiştir. Şemsü’l Eimme Halvâni’nin tercih ettiği de bu görüştür.
Bazı âlimler şehrin ikamet sınırını açıklarken bu konuda şunları demiştir; “şehrin ikamet sınırları içinde olan kimselere Cuma farzdır. Şehrin sınırları da, misafir niyetiyle yolculuğa çıkan kimsenin, şehirden ayrılıp misafir sayıldığı ve yolculuktan gelip mukim sayıldığı mekandır. Bu da şehre bitişik kabristan veya şehrin kenar mahalleri ve şehre uzaklığı bir ok atımı mesafeden az avlularından ayrıldıktan sonra, artık kişi misafir hükmünü alır. Hatta oturduğu yer şehre yakın olsun, uzak olsun, hüküm değişmez, ezan sesini duysa bile, bu sınırların dışında kalan kimselere, Cuma namazı farz olmaz.”
Bu görüş en sahih görüştür. Bunun hilafına söylenen görüşler, her ne kadar sahih denilse de, amel edilmez.
İmdad adlı kitabın sahibi de şunları söylemektedir; “ bu konuda gelen hadisin, eserin nassıyla ve Ebu Hanife, iki arkadaşı ve tercih ehli muhakkik âlimlerden gelen, ezan sesinin ulaşmasına, bir ok atımı mesafeye ve millere önem verilmediği ve bunlar bir anlam ifade etmedikleri rivayetini, sen biliyorsun. Bu sebeple de,her ne kadar sahih denilse de, bu görüşe muhalefet eden görüşleri almaman gerekir.
Nitekim Bedâi’de gelen “cumaya gitmesi ve ehliyle tekellüfsüz gecelemesi mümkün olan bir kimseye, Cuma namazı vacip olur” sözünden anlaşılan, “sefer niyetiyle bu sınırı aşan kimse, seferi sayılır” manası çıkar ki, bu takdirde de, şayet vacip olsa, misafir üzerine de Cuma namazı vacip olacaktı, bu ise nassın hilafına bir görüştür. (2)
Hâniye adlı kitapta bu konuda şunları söylemektedir; “şehrin etraflarından bir yerde ikamet eden kimse, oturduğu yerle şehrin binaları arasında ekinlerden olan bir aralık varsa, her ne kadar ezan sesi kendisine ulaşsa dahi, o kimseye Cuma namazı farz değildir. Şehirden uzaklığın, bir ok atımı mesafesi veya bir mil olmasının hiçbir önemi yoktur. Bu görüşü Ebu Câfer, imameynden nakl etmiştir. İmam Halvâni’nin tercihi de budur.
Netice olarak, âlimler, şehirliye Cuma namazının farz olacağını bildirmişler, fakat şehirden ayrı, fakat şehre yakın yerlerde yaşayan kimselere, cuma namazının farz olup olmadığı hususunda farklı görüşler belirtmişlerdir. Bazı âlimler şehri geçtikten bir fersah(bu görüş de, fetvâ için tercih olunmuştur.) mesafe içinde kalanlara Cuma namazı farz olur derken, bazı âlimler de, 2 fersah, bazıları, 3 mil mesafe içinde yaşayanlara cuma farz olur görüşündedirler. Bir mil veya iki mil, Ebu Yusuf'tan rivayet olunmuştur.(Tâtârhâniye 1/533) Bazı âlimler de, şehirde minareden okunan en yüksek ezan sesinin işitilip işitilmemesine bakmışlardır. Ezan sesi işitiliyorsa, Cuma farz işitilmiyorsa, farz değil demişlerdir. Bu görüş İmam Muhammed’in görüşü olup, bununla fetvâ verilmiştir. .
Tercih ehli muhakkik âlimler ise, bunlara hiç önem vermemiş ve şehirden ayrılıp misafir sayılacak ve misafir iken, mukim sayılacak mekan sınırını dikkate almışlar, bu sınırın içinde kalanlara Cuma namazı farz, bu sınırın dışında kalanlara ise farz değildir demişlerdir. Üstelik bu görüşü, Fâkih Ebû Ca’fer, İmam Âzam ve İmam Ebu Yusuf’tan ayrıca imameynden de rivayet etmiştir. Şemsü’l Eimme Halvâni’nin tercih ettiği de bu görüştür. Kadıhân’da da bunun gibidir.
İbn-i Âbidin dahi,fıkıh metinlerin zâhirinin bu olduğunu belirtmekte ve Mi’rac adlı kitaptan şu görüşü nakl etmiştir. “bu konuda denilen sözlerin en sahihi, bu görüştür”
Şu da unutulmamalıdır ki, o günlerde(fetvaların verildiği dönem) hopörlör yoktu ve ezan yüksek bir yere çıkılıp öyle okunuyordu. Hopörlör 1924-25 yılları arasında bulunmuştur.
Daha geniş bilgi için kaynaklara bakılabilir.