Zekat veren kimse, zekat vereceği kimsenin hâlinden, fakir olup olmadığından şüphelenerek, zekatını o kimseye verse, zekatını vermiş olur mu?

Zekat vermek isteyen bir kimse, zekat vereceği kimsenin hâlinden şüphelenirse, ya araştırma yapar. Araştırması neticesinde, o kimsenin zekat vermeye layık olduğu kanaatına varır veya kendisine sorarak fakir olduğunu söyledikten sonra veya fakirlerin safında görerek zekatını verdikten sonra, bu kimsenin zekata layık bir kimse olduğu ortaya çıkarsa, âlimlerimizin icmâsıyla verilen zekat câizdir. Hatta araştırması neticesinde, zekat verenin yanında, zekat alanın hâlinin ne olduğu ortaya çıkmasa dahi, verdiği zekat câizdir.
Fakat zekat vermiş olduğu kimsenin, zengin veya Hâşimî veya kâfir veya Hâşimîlerin kölesi olduğu veya anne veya babası olduğu veya çocukları veya kocası veya karısı olduğu ortaya çıkarsa, İmam Âzam ve İmam Muhammed’e göre verdiği zekat, zekat olarak câiz olur ve zekat o kimseden düşer. İmam Ebu Yusuf ise bu görüşün hilafınadır.
Fakat araştırmaz veya araştırdığı halde, zekat verilecek durumda olmadığı ortaya çıkar veya zannında olur ve tutar bu durumda zekatını verirse, zekat câiz olmaz. Bu kimseden zekatta düşmez.
Zekat veren kimse, verdiği kimsenin durumunun fakir olduğunu bilirse, verdiği zekat, sahih olan görüşe göre, zekat olarak câiz olur.
إذَا شَكَّ وَتَحَرَّى فَوَقَعَ فِي أَكْبَرِ رَأْيِهِ أَنَّهُ مَحَلُّ الصَّدَقَةِ فَدَفَعَ إلَيْهِ أَوْ سَأَلَ مِنْهُ فَدَفَعَ أَوْ رَآهُ فِي صَفِّ الْفُقَرَاءِ فَدَفَعَ فَإِنْ ظَهَرَ أَنَّهُ مَحَلُّ الصَّدَقَةِ جَازَ بِالْإِجْمَاعِ، وَكَذَا إنْ لَمْ يَظْهَرْ حَالُهُ عِنْدَهُ، وَأَمَّا إذَا ظَهَرَ أَنَّهُ غَنِيٌّ أَوْ هَاشِمِيٌّ أَوْ كَافِرٌ أَوْ مَوْلَى الْهَاشِمِيِّ أَوْ الْوَالِدَانِ أَوْ الْمَوْلُودُونَ أَوْ الزَّوْجُ أَوْ الزَّوْجَةُ فَإِنَّهُ يَجُوزُ وَتَسْقُطُ عَنْهُ الزَّكَاةُ فِي قَوْلِ أَبِي حَنِيفَةَ وَمُحَمَّدٍ - رَحِمَهُمَا اللَّهُ تَعَالَى. وَلَوْ ظَهَرَ أَنَّهُ عَبْدُهُ أَوْ مُدَبَّرُهُ أَوْ أُمُّ وَلَدِهِ أَوْ مُكَاتَبُهُ فَإِنَّهُ لَا يَجُوزُ عَلَيْهِ أَنْ يُعِيدَهَا بِالْإِجْمَاعِ . وَإِذَا دَفَعَهَا، وَلَمْ يَخْطِرْ بِبَالِهِ أَنَّهُ مَصْرِفٌ أَمْ لَا فَهُوَ عَلَى الْجَوَازِ إلَّا إذَا تَبَيَّنَ أَنَّهُ غَيْرُ مَصْرِفٍ، وَإِذَا دَفَعَهَا إلَيْهِ، وَهُوَ شَاكٌّ، وَلَمْ يَتَحَرَّ أَوْ تَحَرَّى، وَلَمْ يَظْهَرْ لَهُ أَنَّهُ مَصْرِفٌ أَوْ غَلَبَ عَلَى ظَنِّهِ أَنَّهُ لَيْسَ بِمَصْرِفٍ فَهُوَ عَلَى الْفَسَادِ إلَّا إذَا تَبَيَّنَ أَنَّهُ مَصْرِفٌ هَكَذَا فِي التَّبْيِين الشاملة الهندية 1/188
خلافا لابي يوسف ........... و لو علم انه فقير اجزأه على الصحيح
مجمع الانهر فى شرح ملتقىى الابحر. 1/220