Surelerin başlarındaki besmele, o sureden bir âyet midir?

CEVAP: Âlimler, neml suresindeki besmelenin âyetin bir cüzü olduğuna ittifak etmişlerdir. Fakat her surenin başındaki besmele, Kur’an’dan bir âyet mi veya o başındaki surenin bir âyeti midir? Buhusu ta ihtilaf etmişlerdir.

Hanefilere göre, her surenin başındaki besmele o sureden değildir. Müstakilen bir âyettir. Teberrük edilmesi ve surelerin birbirinden ayrıldığını göstermesi için indirilmiştir. Nitekim kıraatı cehri olan namazlarda besmelenin yüksek sesle okunmamasını ifade eden hadisler, bize besmelenin fatiha suresinden bir âyet olmadığını göstermektedir. 

Hanefilerin delilleri şu hadislerdir:

Sahabe efendilerimiz(r.anhüm) “biz besmele inmeden önce, surenin bittiğini bilmezdik” dedikleri rivayet olunmuştur.

Hz. İbn-i Abbas (r. Anhüma)’dan rivayet olunduğuna göre “Peyğamber(sav) efendimiz, besmele inmeden surelerin arasının ayrıldığını bilmezdi”.

Bir hadislerinde peyğamber(sav) “Kur’an’da otuz ayetten oluşan bir sure vardır ki, sahibi affedilinceye kadar ona şefaat eder, oda Mülk suresidir” buyurmaktadır. Kurralar ve diğerler âlimlerin ittifakıyla, besmelesiz mülk suresi otuz âyettir. Eğer besmele sayılsaydı otuz bir âyet olması gerekir ve Peyğamber (sav) efendimizin hilafına olurdu.

Daha başka delilleri de vardır.

Şafilere göre, surelerin başlarındaki besmele o surenin bir ayetidir.

Malikiler göre, surelerin başlarındaki besmele, ne o sureden, nede Kur’an’da müstakil bir âyet değildir.

Bemelenin fatihadan bir âyet olduğunu söyleyenlere göre, fatihanın ilk ayeti besmele, son ayetinin başlangıcı da صراط الذين  dir.

Besmelenin fatiha suresinden bir ayet olmadığını söyleyenlere göre fatihanın ilk ayeti  الحمد الله رب العالمين dir, son ayetin başlangıcıda غير المغضوب  عليهم  dir.

KAYNAKLAR

1-Tefsirü-l Beğavî 1/72 Eş-Şâmile

2-Tefsirü Ahkamü-l Kurân, Es-Sâbunî 1/43-48