Bir kimse, başkasından gasp ettiği malı kendi malıyla veya başkasının malıyla karıştırsa, nasıl tazmin eder?

Gasp eden kimse, gasp ettiği malı kendi malıyla veya başkasının malıyla karıştırsa, böyle bir durum, iki kısma ayrılır;
1-Bunlar ya bir biriyle iç içe karışmıştır. Bunlarda iki kısımdır.
Birincisi, bir birinden ayrılması mümkün olmayanlar, mesela ceviz yağı ile tohum yağını, buğday unu ile arpa ununu karıştırmak gibi. Âlimlerin icmasıyla, bu karışmış olan malda, mal sahibinin bir hakkı olmaz, böyle bir başkasının malını karıştıran kimse, mal sahibine, karıştırdığı malı tazmin eder.
İkincisi ise, bir birinden ayrılması mümkün olanlar ki, o da bir cinsin, aynı cinsten diğerine katılması, mesela buğdayı, buğdaya, sütü süte katmak gibi. Bu durumda İmam-ı Âzam’a göre, mal sahibinin hakkı olmaz, katan kimse, tazmin eder. İmameyne göre ise, mal sahibi muhayyerdir. Dilerse hakkının mislini tazmin ettirir, dilerse de karışmış malda ortak olur ve hakları kadar bölüşürler.
2-Bunlar yan yana konulmuştur. Bu da iki kısımdır.
Birincisi, külfetsiz ve meşakkatsiz ayrıştırılması mümkün olanlar. Mesela dirhemleri, dinarlarla, siyahı beyazla karıştırmak gibi. Karıştıran kimse, tazmin etmez, ayırır ve mal sahibine malını verir.
İkincisi, külfetsiz ve meşakkatsiz ayrıştırılması mümkün olmayanlar, mesela buğdayı arpa ile karıştırmak gibi. Kitabü’l Asl’da İmam Muhammed’in zikr ettiğine göre, bunda karıştıran kimse, tazmin eder, mal sahibinin nassan muhayyerlik hakkı yoktur.
Sonra âlimler ihtilaf etmişlerdir. Bazıları “bu görüş imameynin görüşüdür,” demişlerdir.
İmam-ı Âzam’a göre bunlar ortak olmazlar, karıştıran kimse, karıştırdığını tazmin eder. Karışmış mal da, gasp edenin olur.
Bir görüşe göre de, mal sahibinin muhayyerlik hakkı vardır, bu görüş âlimler arasında ittifak edilen bir görüştür.
Diğer bir görüşe göre de, sahih olan, bu ikisinin malda ortak olmamasıdır, âlimlerin ittifakıyla bu böyledir.