Soru
Bir kimse, uyuyan kimsenin parmağından yüzüğü çıkararak gasp etse, sonra da uykudayken yüzüğü tekrar parmağına taksa, o yüzük telef olduğunda, yüzüğü önce gasp eden, sonra da parmağına takan kimse, tazmin eder mi?
Cevap
Bir kimse, uyuyan bir kimsenin yüzüğünü gasp etse, sonra da uyanmadan parmağına tekrar iade etse, tazmin etmekten kurtulmuş olur.
Fakat uykudayken iade etmez, o kimse uyanır ve tekrar uyursa, çalan kimsede bu ikinci uykuda parmağına iade ederse, yüzük telef olduğunda tazminattan kurtulmuş olmaz.
Bu ve bunu gibi olan ayağa mestini giydirmek ve şapkayı başa koymak gibi meselelerde, İmam Ebu Yusuf, tazminatın kaldırılmasında, uykunun bir olduğuna itibar etmiş, İmam Muhammed ise, meclisin bir olmasına itibar etmiştir. Hatta şayet diğer uykuda olsa dâhi, aynı mecliste iade ederse, tazminattan kurtulur. Mekandan ayrılmayınca, hangi parmağına veya hangi ayağına iade ederse etsin, tazmin etmekten kurtulur. Eğer mekanı değiştirirse, bu uykusunda veya başka uykusunda, iade ederse, uyanık halinde vermediği müddet, tazminattan kurtulmuş olmaz.
Fakat uykudayken iade etmez, o kimse uyanır ve tekrar uyursa, çalan kimsede bu ikinci uykuda parmağına iade ederse, yüzük telef olduğunda tazminattan kurtulmuş olmaz.
Bu ve bunu gibi olan ayağa mestini giydirmek ve şapkayı başa koymak gibi meselelerde, İmam Ebu Yusuf, tazminatın kaldırılmasında, uykunun bir olduğuna itibar etmiş, İmam Muhammed ise, meclisin bir olmasına itibar etmiştir. Hatta şayet diğer uykuda olsa dâhi, aynı mecliste iade ederse, tazminattan kurtulur. Mekandan ayrılmayınca, hangi parmağına veya hangi ayağına iade ederse etsin, tazmin etmekten kurtulur. Eğer mekanı değiştirirse, bu uykusunda veya başka uykusunda, iade ederse, uyanık halinde vermediği müddet, tazminattan kurtulmuş olmaz.
Kaynaklar
أَخْرَجَ خَاتَمَ النَّائِمِ، ثُمَّ أَعَادَهُ فِي النَّوْمِ يَبْرَأُ وَإِنْ اسْتَيْقَظَ، ثُمَّ نَامَ وَأَعَادَهُ فِي هَذَا النَّوْمِ الثَّانِي لَا يَبْرَأُ؛ لِأَنَّ فِي الْأَوَّلِ يَجِبُ الرَّدُّ إلَى النَّائِمِ وَقَدْ وُجِدَ، وَفِي الثَّانِي يَجِبُ عَلَى الْيَقْظَانِ وَلَمْ يُوجَدْ وَالْحَاصِلُ أَنَّ فِي إعَادَةِ الْخَاتَمِ إلَى أُصْبُعِ النَّائِمِ وَالْخُفِّ إلَى رِجْلِهِ وَالْقَلَنْسُوَةِ إلَى رَأْسِهِ الْإِمَامُ الثَّانِي يَعْتَبِرُ اتِّحَادَ النَّوْمِ فِي إزَالَةِ الضَّمَانِ كَمَا ذَكَرَ هُنَا وَمُحَمَّدٌ - رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى - يَعْتَبِرُ اتِّحَادَ الْمَجْلِسِ حَتَّى إذَا أَعَادَهُ فِي الْمَجْلِسِ يَبْرَأُ عَنْ الضَّمَانِ وَلَوْ فِي نَوْمَةٍ أُخْرَى فَإِذَا لَمْ يُحَوِّلْهُ عَنْ مَكَانِهِ وَأَعَادَهُ إلَى أُصْبُعِهِ أَيَّ أُصْبُعٍ كَانَ أَوْ رِجْلِهِ زَالَ الضَّمَانُ عَنْهُ وَإِنْ حَوَّلَهُ، ثُمَّ أَعَادَهُ فِي تِلْكَ النَّوْمَةِ أَوْ غَيْرِهَا لَا يَبْرَأُ مَا لَمْ يَرُدَّهُ إلَيْهِ حَالَ الْيَقَظَةِ كَذَا فِي الْوَجِيزِ لِلْكَرْدَرِيِّ.
الشاملة الهندية 5\135-36
الشاملة الهندية 5\135-36